Cuộc cãi vã của những người khốn khổ

"Một người đau chân có lúc nào quên được cái chân đau của mình để nghĩ đến một cái gì khác đâu?" - Nam Cao

---------- 

Mới mấy hôm trước, mạng xã hội ngành y sục sôi vì màn đấu khẩu, đấu tố về một trường hợp ở viện K. Bỏ qua các yếu tố tấn công cá nhân hay truyền thông sạch bẩn, có mấy điểm thế này:

- Gia đình người bệnh, K giai đoạn cuối, thấy đau lòng khi chứng kiến người thân mình đau đớn trong tuyệt vọng, chuyển sang phẫn nộ và kết tội bác sĩ khi không đạt được như kỳ vọng: thiếu quan tâm động viên phù hợp, hẹn xong không giữ lời...

- Phe bảo vệ bác sĩ khẳng định chị có tâm có tầm, nhưng siêu nhiều việc, và những thiếu sót kia là có thể có nhưng nhỏ và có thể bỏ qua được, và có nhiều cách góp ý, thay bằng đòn triệt hạ bằng truyền thông.

Chuyện giờ có lẽ xong rồi. Thế là 1 drama nhạt dần rồi trôi qua, vài bài đăng nào đó rút xuống, rồi mọi người bắt đầu đi hít hà 1 drama khác. Nhưng xong rồi sau sẽ lại có những ấm ức, lại có những đối đầu kiểu "ôi y đức" "ôi vô cảm"... đối đầu với "cứu vật vật trả ơn..."

 

Thế nào nhỉ? Kiểu như 1 mợ mang xấp vải đi may áo, nhận về cái áo ngắn cũn cỡn thì bèn cãi nhau với anh thợ may, cho rằng anh may tệ, không có đạo đức thợ may. Còn anh thợ may thì phân bua xấp vải nó ngắn quá chỉ may được đến thế thôi. Xong cả 2 bên ôm 2 cục ấm ức!

 ----------

Ngó sang nước bạn người ta thế nào?

Tua trực cấp cứu tối 4/3/1984 ở 1 bệnh viện ở New York, 1 cô gái 18 tuổi được đưa đến với triệu chứng sốt, kích động. Tiền sử trầm cảm đang dùng Nardil. Chẩn đoán được đưa ra là Hội chứng cúm với các triệu chứng hysteria

- Người bệnh được cho dùng thuốc để hạn chế run giật và kích động, bằng Demerol

- Khoảng 5 giờ sáng, BN kích thích, thao cuồng, được buộc cố định vật lý vào cáng

- Hơn 6 giờ sáng, BN hôn mê, thân nhiệt tăng vọt lên 41.6-42 °C rồi ngừng tim!

Vụ việc bùng nổ với sự giận dữ từ gia đình, nhất là từ người cha là 1 nhà báo nổi tiếng kiêm luật sư. Người ta nghi ngờ việc dùng Demerol trên nền người bệnh đang dùng Nardil đã kích hoạt hội chứng serotonin! Những vụ kiện kéo dài hơn 10 năm.

Bạn đang nghĩ đến 1 màn đấu tố, tù tội do dùng sai thuốc phải không? Có bồi thường, có tổn hại uy tín của bệnh viện; nhưng điều được nhắc lại mãi ở vụ việc này, là sự ra đời của "Luật Libby Zion" - giới hạn giờ làm việc của các bác sĩ nội trú, vì "Không cần học hết mẫu giáo cũng biết rằng một bác sĩ nội trú làm việc liên tục 36 giờ thì không còn đủ khả năng đưa ra bất kỳ quyết định chuyên môn nào." - như chính Sidney Zion, người cha của người bệnh đã nói. 

Sự quá tải không chỉ làm kiệt sức người bác sĩ, mà chính là mối đe dọa cho người bệnh!

Ai ngồi phòng cấp cứu đủ lâu sẽ biết có một thứ gọi là "Hội chứng 4 giờ sáng" - người bệnh mất đi, giữa lúc kỹ năng, năng lực phán đoán của người bác sĩ đã cạn kiệt vào cuối tua trực.

--------

Thế nên, có chăng là, đừng kỳ vọng 1 sự cá biệt cho bản thân mình, hãy biết đặt mình vào vị trí của người khác, và cùng nhau xây dựng một hệ thống y tế cân bằng và tối ưu hơn, cho tất cả mọi người. 

Ô cửa sổ vỡ

 Đêm qua trực. Tới giờ cũng díu mắt sau 1 ngày thật dài: đi trực, ở lại ecmo, đi bỏ phiếu, ăn với mọi người, đi thăm bà cô ốm, chơi với lũ trẻ con, đi ngồi nghe bạn kể chuyện cả tối... Vẫn muốn viết vài dòng

"Ô cửa sổ vỡ" là học thuyết tâm lý tội phạm, ý rằng ở 1 khu phố mà 1 ô cửa sổ bị vỡ mà bị bỏ đấy, thì người ta sẽ thấy chỗ này vô chủ, dễ dàng ném vỡ thêm những ô cửa khác hay làm những điều kinh dị khác.

Đêm qua trực cọc 1, mình xử 1 vụ không ra to, chả ra bé. Cảnh cáo rất nặng, không nói ra nói vào. Điều dưỡng, nội trú đến giờ ăn, đổi nhau rồi cứ trôi qua việc không làm, cả tiếng sau vẫn chưa gửi ống máu đi. Thật ra mình cũng không lạ gì cái kiểu ớ ểnh, trốn việc của đội điều dưỡng ở đó, và đã nói ra mồm rất nhiều lần. Đi trực bác sĩ sẽ có thêm 1 task là đốc đít anh em bàn lùi. Ngày mới về khoa, mình đã cãi nhau rất nhiều lần với nhiều người, vì nhận ra những trò bậy bạ tiểu xảo câu giờ để trốn việc của họ. Nhưng lâu dần, kỹ năng và tiếng nói khác đi, mình có nhiều cách để đôn đốc anh em làm. Đi trực với bác sĩ Dũng luôn là 1 cái gì đó khá áp lực với anh em.

Từ rất lâu, mình tâm niệm rằng sẽ cố gắng không để cho người bệnh nào oan uổng trong tay mình. Cái chết không đáng sợ, điều đáng sợ là những cái chết lẽ ra có thể tránh được. Nên mình cũng hy vọng và yêu cầu những người làm cùng làm việc một cách đàng hoàng và xứng đáng.

Có những điều khó có thể thay đổi ngay. Nhưng những thứ ấy sẽ túc tắc mà tiến dần, nếu ta giữ vững hướng đi đúng đắn. Giờ đây, với vai trò góp phần vào xây dựng hệ thống, mình đang sửa dần và cắt gọt, mài giũa những thứ mình thấy "gợn" khi còn là nội trú. Những việc nhỏ nhặt được siết lại quy củ, công bằng trong đánh giá sẽ là động lực để mỗi người nhìn trước nhìn sau khi làm việc của mình, trách nhiệm và chuyên nghiệp hơn.

Đợt này khoa nhiều việc to. Nhưng có những việc chỉ là cú đạp cửa khoắng đồ sau khi những ô cửa sổ vỡ được thấy đã lâu nhưng không sửa mà thôi. Bình thường hóa 1 điều bất thường, đó là những bước đầu của thất bại.

"Việc ác không vì nhỏ mà làm, việc tốt không vì nhỏ mà bỏ", ấy là cái lẽ nên vậy.

Người bệnh sau

 Hôm nay là một ngày nhiều vui buồn lẫn lộn, muốn viết vài dòng.

Thu Hà Nội trời mát, nhưng độ này tắc đường lụt lội hơi nhiều. Hiếm lắm có hôm đi làm muộn.

Buổi trưa, đang lang thang ngó nghiêng thì có ca lao từ tầng 4 xuống vào, đa chấn thương, ngừng tim ngoại viện. Chả mấy khi team chấn thương đầy đủ như thế: cụ Vinh đặt ống, Nghĩa làm eFAST, mình chia người ép tim, lĩnh máu, đặt catheter các thứ. Có vẻ như sọ mặt vỡ, cổ ngực mỗi thứ tí, hai tay gãy, đùi gãy. Máu chảy ồ ạt qua miệng họng. Can thiệp, sắp xếp, hội chẩn, giải thích ký tá các kiểu, có mạch trở lại nhưng huyết áp lí dí không lên được. Nor hơn 1, Adre hơn 1. Cuối cùng vẫn ký tá rồi đi chụp, 1 quả liều. Vỡ nát nhiều thứ, tụt kẹt nhiều thứ. Về nhà mở thêm màng phổi cứu vãn huyết áp nhưng có vẻ mọi thứ đã vượt quá giới hạn của y học. Bệnh nhân về. Cả kíp buồn, nhưng không nuối tiếc điều gì cả.

Chiều ngó qua ca đêm trực trước, vui vui vì BN đã rút ống, thoát sốc, tỉnh táo chuyển viện dù cái chân còn tè le. 

Đó là 1 lão  hơn 40, gút với đái đường, có cái nhọt ở đùi rồi thối ra, sốc nhiễm khuẩn trong mấy ngày. Thường thì mấy ca như này sẽ chết ráo. Không ai hồi sức nổi cả 1 cái đùi đang thối! BN sốc lòi kèn, toan nặng. Người nhà thì không nắm được bệnh, không dám quyết, vì vợ BN thì ở Nhật, con thì có 17 tuổi. Điều dưỡng thì đã quá mệt mỏi với loạt ca vào viện ồ ạt và 1 ca sốc mất máu đi chụp chiếu tùm lum từ đầu tua. Hội chẩn thì ae vẽ ra đủ thứ để làm, rồi chối nọ chối kia. Ngay bản thân mình cũng đã từng muốn buông, ôi nặng quá, ôi hơn 40 tuổi nền đã nặng thế kia. Nhưng ở cái lúc, nhìn thằng bé 17 tuổi ngơ ngác, mãi mới hiểu rằng mình đang giải thích với nó rằng hãy ra nói chuyện nốt với bố cháu đi, đây có thể là lần cuối; thì máu liều, sự điên rồ trong mình cũng bắt đầu nổi lên. Nói thế nào nhỉ, ngày xưa mình cũng từng là 1 cậu bé 17, cũng bàng hoàng và mất mát như thế.

Mình thúc điều dưỡng làm các thứ, ép mấy đứa học viên xoay sở, cố đưa đi chụp dù vận mạch trên trời, cãi nhau rồi dùng mánh ép đội chấn thương phải can thiệp... Chắc chắn rằng, cái tua trực hôm đó mọi người đều thực sự mệt và nản vì những quyết định đến mức điên rồ ấy của mình. "Có lẽ cũng vẫn chết thôi, sao phải cố thế" - hẳn phần nhiều mọi người nghĩ thế. Đến chính mình cũng không tin là BN có thể thoát. Đến hôm nay nghĩ lại, vẫn thấy đó là sự may mắn, cho người bệnh, cho gia đình và cho cả chính chúng mình nữa.

Sẽ thế nào nếu người bệnh chết, thậm chí chết ngay trên đường đi chụp? Gia đình kiện tụng, điều dưỡng trách móc, đồng nghiệp kêu ca trách nhiệm... Ngày Hoàng Công Lương nhận án tù, có cả vạn cái án tử cũng đã được tuyên, chả qua là người nhận không biết mà thôi. Đứng trước những rủi ro quá lớn, chỉ có điên mới chịu nguy cơ về mình để hy vọng níu kéo 1 tia sự sống mỏng manh của người khác. Giữa lựa chọn an toàn và lựa chọn tử tế-nhưng điên, thì giờ đây người bác sĩ thường chỉ dám chọn an toàn, với sự day dứt trong lòng mình.

Chiều nay, chúng mình không cứu được bệnh nhân. Nhưng mình thấy vui vì những người học CATC đã biết làm cái gì cho đúng, phối hợp nhóm và ra quyết định rất nhịp nhàng. Anh em ngoại khoa cũng bị cuốn vào hỗ trợ bởi sự nhiệt tình của mọi người: Mới đầu là đứng ngoài nhìn mọi người ép tim, cùng vui một ít khi có mạch trở lại, rồi xắn tay vào cùng nhau băng bó, bất động, hỗ trợ nhau làm thủ thuật... Thấy vui một tí vì dường như đã đánh thức được trách nhiệm, ý thức của mọi người để cùng góp tay vào làm, mỗi người làm thế mạnh của mình.

Mình đã từng rất trách ông Phước trong cái đêm trực hôm trước. Nhưng hôm nay mới phong phanh nghe nay là ngày cuối anh ở Bạch Mai. Làm cái nghề này, có lẽ ai cũng ấp ủ một trái tim ấm nóng, nhưng sự chán nản, cảm giác không an toàn dần dần làm nguội lạnh nó đi. Mình nhắn tin chia vui vì ca bệnh thành công. Lời cảm ơn chân thành. Anh cảm ơn lại, mình biết, nó cũng chân thành. Đời người bác sĩ cũng chỉ mong có những phút giây như vậy.

Có buồn có vui, nhưng không day dứt. Mỗi lần cố gắng thêm một chút, sự sống hôm nay có thể vuột mất, nhưng có khi sẽ được giữ lại ở người bệnh sau?

Quê hương

Đang trực, tự nhiên muốn viết mấy dòng vào thời điểm này, giữa dòng chảy trôi của thời gian, của lịch sử.

Mình không ở quê mấy, có khi nhiều chỗ ở quê còn chưa mò đến, nhưng mình là đứa thích quê hương. 

Hồi be bé, quê hương là ngôi nhà ngói đỏ có mái hiên, trèo lên thì sợ mà thích, vì lên cao được nhìn ngắm cả cái làng be bé, xa mãi ra cánh đồng, tít tắp chân trời kia hẳn là những làng quê khác, là những dòng sông, là ngọn núi ẩn hiện trong nắng những ngày trời trong. Quê hương còn là những câu chuyện làng chuyện xóm, những lời đồn đại ma quỷ chuyện thánh thần kỳ bí, rạo rực trong lòng những đứa trẻ ngô nghê. Quê hương là mùi thơm của rơm rạ lúa mới, mùi ngai ngái của cơn mưa hạ, là ánh nắng chiếu xiên trên con đường đến trường dưới tán xà cừ.

Đến hồi cấp 3, trong muôn vàn cái biệt danh, mình chọn kimno_civilian là tên yahoo. Cho đến giờ, đây là cái tên duy nhất ngoài tên thật mình dùng trong các tài khoản mail hay mạng xã hội. Nó nghĩa là "dân Kim Nỗ"- cái tên đầy phân biệt vùng miền lại có ít nhiều mỉa mai mà con Linh Tây đặt cho, khi vào lớp được hơn 1 học kỳ. Mình không giận, chỉ thấy buồn cười vì nhờ nó mà mình mới biết rằng hóa ra cách sống mình nghĩ là "bình thường và ngoan" từ bé tới giờ lại có nét kỳ lạ, quá lên thì có khi là tính xấu trong mắt người khác. Cũng từ hồi lên cấp 3 mình mới biết cái chữ O nó phát âm khác, cây gỗ thật ra tên là cây xà cừ và cây dây lợn thật ra tên là cây khoai lang. Đấy có thể nói là lần đầu tiên mình ý thức được "quê mày" với "quê tao". Thật ra hồi bé thì lang thang lên Thọ Đa, chỉ biết rằng đấy là 1 cái làng khác, tiếng hơi khác tí nhưng chung 1 xã, người lớn trẻ con chơi chung nên nói chung không có gì khác biệt.

Sau này, lớn lên mình đi khắp nơi, tùy lúc nhận mình là người Đông Anh, là người Hà Nội, là người Việt Nam, là người châu Á...Cái nghĩa "quê hương" trong đó cứ thế mà lớn dần. Nhưng từ sâu thẳm, cái làng mình, Kim Nỗ, vẫn luôn luôn đặc biệt. Đó là gia đình, là tuổi thơ, là mảnh nhỏ "của mình" giữa bao la thế giới. Dẫu vẫn biết "Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc", nhưng sao khỏi chạnh lòng, khỏi nuối tiếc khi thấy cái tên quê hương chìm vào dòng lịch sử mênh mông.

Mình là đứa ít sân si trên mạng xã hội, nhưng nhắc đến chuyện gộp xã rồi đổi tên, mình đã phải buông lời cay đắng trong nhóm cộng đồng, dù biết nó sẽ chả đi về đâu. Nghĩ ra 1 cái tên mới, vì nó "hay và đẹp" - tư duy đần độn đến nực cười của người làm văn hóa. Có 1 thời ở đâu cũng thấy xã Tiến Bộ, xã Văn Minh, xã Thành Công...để rồi người ra sinh ra và lớn lên như 1 đàn người máy, không lịch sử, không tổ tiên. Lịch sử ngàn năm vỡ đất, dựng làng, hội hè lúc no đủ, đùm bọc lúc khó khăn... của cả một cộng đồng sẽ thành dăm ba dòng trong 1 cuốn khảo cứu nào đó rồi biến mất trong sự lãng quên. 

"...Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân..."

Tình yêu nước bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt mà thiêng liêng, là tiếng nói, là tên gọi quê hương, là bóng cờ - những thứ cố kết tình cảm, cố kết lòng người của cả cộng đồng. Để từ đó lớn lên, trở thành tình yêu Tổ quốc, tình yêu đồng bào. Giữa thế giới kia, người ta sẽ không tự nhiên quý mến che chở cho nhau vì anh hay tôi có tên quê hương "đẹp", mà vì anh với tôi đều có quê hương, chia sẻ chung nguồn cội và cùng sống hết lòng vì gia đình, vì tổ tiên, vì nguồn cội đó. Khi ấy, chúng ta là "đồng-bào".

Thật đau lòng khi một hôm nào đó, người mình từng rất thương buông lời rằng: "Người ta không có quyền chọn nơi để sinh ra, nhưng người ta có quyền chọn nơi mình thuộc về". Mình không biết quê hương có thể làm tổn thương người ta đến mức nào để một người có thể nói ra lời như vậy. Với mình, mỗi mảnh đất đi qua đều hàm chứa sự biết ơn, tình đất, tình người, với sự tử tế và lòng yêu thương. Sẽ đến một ngày nào đó, miền đất nào dưới chân ta không còn quan trọng nữa, chỉ cần sâu thẳm trong tim luôn có một mảnh quê hương, nơi vẫn vỗ về tâm hồn ta như ngày còn bé dại, trước sóng gió đời người.

Nhớ một câu rất hay: "Bạn là Tổ tiên, và Tổ tiên cũng là Bạn". Hy vọng dù vật đổi sao rời, dòng chảy của gia đình, quê hương sẽ vẫn còn để truyền lại cho mãi những thế hệ mai sau.

Tử tế

Người ta đến Cấp cứu rất có lòng tin với chuyện Đen - Đỏ. Đấy là lẽ thường, vì khi yếu lòng người ta cần chỗ bám víu tâm hồn. Có lẽ vì thế mà Tôn giáo ra đời. Mình cũng tin chuyện Đen - Đỏ ở phòng Cấp cứu.

Cuối giờ chiều hôm trước bọn trẻ con báo mình 1 cụ già tắc mạch chi dưới, trên nền bệnh tim mạch - suy thận. Lẽ thường thì mình sẽ nghĩ đến 1 cụ già còng queo với bệnh động mạch ngoại vi, nhanh nhanh chóng chóng chuyển Viện tim mạch cho đỡ đông để nhận loạt bệnh nhân mới cuối giờ chiều. Nhưng điều dưỡng đề nghị mình xem kỹ lại, vì chân ông ấy "bất thường". 

Hóa ra là 1 câu chuyện hoàn toàn khác. Đó là 1 cụ già suy thận mạn, mới có chỉ định lọc máu, được đặt catheter và lọc máu chục hôm trước. Và cũng vì lý do mổ cầu tay hay gì đó, chống đông đã ngừng từ 2 hôm nay dù cụ rung nhĩ. Từ sáng nay 2 chân cụ đau tăng dần, rồi cái chân phải bất động dần, tê lạnh từ cuối giờ sáng. Siêu âm tắc mạch đùi cả 2 bên, người ta nhanh nhanh chóng chóng chuyển cụ lên BM. Hy vọng vớt vát là chân cụ vẫn còn cảm giác sờ chạm và chân trái có thể vận động yếu.

Lẽ thường tình, bệnh phòng đông, cuối giờ chiều cả làn sóng chuẩn bị ùa vào, mình vẫn hoàn toàn có thể chuyển cụ vào tim mạch trong 10 -15 phút. Nhưng phần vì lo lắng bọn nội trú năm 1 trong kia làm hỏng chuyện, phần vì tò mò và muốn dạy bọn trẻ con ở ngoài này, mình giữ bệnh nhân lại, cho xét nghiệm, chụp chiếu tứ tung và hội chẩn chuyên khoa, trong sự ngỡ ngàng của điều dưỡng, vì dấu hiệu sinh tồn hoàn toàn bình thường.

Thế nhưng, sau đó mình bàn giao và đi về, theo dõi trên app. Mình đã hy vọng mình sẽ dự đoán sai diễn biến tiếp tới. Nhưng đáng buồn là không, mạch tắc hoàn toàn như dự đoán, nội trú bỏ về mặc kệ bệnh nhân, chuyên khoa "tiên lượng tử vong" và đề xuất cắt chân, người nhà ký cam kết về tuyến chờ... 

Thực sự mình đã buồn cả buổi tối, có lẽ vì rảnh nên hay nghĩ vẩn vơ. Có lẽ già nữa. Mình vẫn hay nói đó là "lời nguyền của sự hiểu biết", thứ sẽ dày vò tâm trí ta bằng những chữ "nếu". Nhưng cũng từ lâu lâu rồi, mình dần quen và học cách chấp nhận việc mọi thứ không như ý mình, và không thể ép người khác nghĩ và chịu phần nguy cơ về bản thân, bằng giá trị quan như của mình được. "Ai cũng có gia đình!"

Nhớ hôm nào đấy nhỉ, mình đã ngồi vỗ vai 1 đứa em, bảo nó là: "bệnh nhân Đen - Đỏ là lẽ thường, nhưng hãy làm sao khi người ta vào tua trực của em, đó là vận Đỏ của người ta!"

Tử tế, mãi khi trưởng thành mình mới hiểu, đó là trong những hoàn cảnh 50/50, không bị ràng buộc bởi pháp lý và đạo đức, người ta sẵn sàng làm điều tốt hơn cho người khác, dù không được lợi lộc gì, hoặc thậm chí chịu phần thiệt về mình.