Thứ Ba, 23 tháng 7, 2013

Bà nội con.

Con yêu thương,
Cha viết cho con những dòng này vào một buổi chiều của tuổi hai mươi mốt. Một buổi chiều tháng 7 mưa lã chã rơi, gợi nên một nỗi buồn da diết. Không gian im ắng, cha ngồi đây, ông con ngồi ở nhà ngoài, và cô Vui của con đang soạn những bài giảng đầu tiên đầy mơ ước. Chỉ có tiếng mưa lách tách ngoài ô cửa sổ, lá cây ướt đẫm như non hơn, và thi thoảng rè rè tiếng máy cưa của nhà hàng xóm đơn điệu như nó vẫn vậy suốt bao năm nay.

Hôm nay cha muốn viết về bà nội con- người mẹ của cha. Con sẽ hỏi khi đó cha đâu biết con là ai. Đúng vậy, một buổi chiều như thế này, lòng cha bỗng bao hình ảnh của người mẹ yêu quý ùa về. Ba năm rồi. Người không còn ở bên cha nữa. 
Quá khứ và tương lai như những thước phim vụt trôi qua trong tâm trí của cha. Ba năm và một sự trống vắng. Vậy mà nhiều lúc cha cũng đã quên đi điều đó. Nhưng hôm nay nó lại ùa về. Đó là sự trống vắng mà đã bao lâu cha không chia sẻ với ai, một nỗi nhớ và nỗi buồn da diết mà không dám thể hiện, lắm lúc cả với ông con-cha của cha, và các cô của con-những người chị của cha. Tại sao ư? Cha không biết. 
Nhưng có lẽ cái tư tưởng mình phải mạnh mẽ đã đi theo cha từ hồi con bé. Những ngày ấu thơ, cha là người con trai-người đàn ông duy nhất trong gia đình những lúc ông đi trực đêm. Ừ, cái nghề bảo vệ của ông, cứ hai ba hôm lại một đêm không ở nhà. Cha con trở thành cái gì đó mạnh mẽ, để mẹ và các chị dựa dẫm về tinh thần. Nên cha không sợ tối, và không biết mấy tuổi cha đã biết đi khóa cổng và kiểm tra cửa ngõ khắp cả nhà trước khi đi ngủ. Bà ốm đau, nên cha căng mình lên cho thật mạnh mẽ. Cha là người mang thuốc cho bà uống mỗi tối. Và khi nằm xuống, với một nỗi lo sợ mơ hồ nhưng to lớn và dai dẳng, rằng một ngày kia sẽ mất bà, nhiều khi cha không dám ngủ mà thi thoảng mở mắt, dịch người nằm sát bà và lắng nghe hơi thở đều đều của Người khi ngủ. Suốt từ nhỏ tới tận lớp 10, cha vẫn ngủ cùng mẹ-bà của con.
Rồi những năm cha học cấp 3, bà con chuyển nặng hơn trước nhiều. Gần 20 năm, từ khi sinh cô Dịu của con, rồi lại sinh thêm cha, rồi tần tảo nuôi nấng 5 đứa con cùng với người chồng vất vả đi trực không có ngày lễ tết, bà của con vẫn đi bán rau mỗi sớm. Ừ con ạ, cha con đã lớn lên bởi những gánh rau của người mẹ và những ngày đêm trực mệt nhoài của người cha. Sáng sớm, từ 4 giờ, bà của con đã dậy, cùng với các cô của con, hái rau, bó, chỏa rồi xếp vào rổ đem bán. Tiền bán được không nhiều, may đủ được tiền mua thức ăn trong ngày; lại phải dậy sớm, lại chìa mặt ra chợ ông ơi bà ơi. Ừ. Nên nhiều lắm, những lúc cha coi khinh những rổ rau ấy, coi nó là một sự xấu hổ ghê gớm và không bao giờ kể cho bạn bè. Bây giờ, không còn cái gì của ngày xưa ấy nữa. Vườn vẫn còn nhưng ông nội con chỉ trồng khoai, và rau có trồng ra cũng chả ai đem bán. Những hình ảnh về những buổi chiều ngồi chẻ que bó rau, những sáng chỏa rau cho mẹ đem bán, rồi hình ảnh người mẹ với rổ rau đằng sau, đi chiếc xe đạp mini Nhật màu xanh, mỉm cười khi cha ra "đón cổng" ...sẽ mãi chẳng còn. 
Ừ, năm nào đấy, một buổi sáng như bao ngày, bà con bị tai biến ở chợ. Ừ, "thoáng gió". Và sau cái cơn "thoáng gió" ấy, mẹ bị liệt nửa người sau cả tháng nằm bệnh viện, và một lần ngừng tim tưởng như không qua khỏi, một chú nào đấy của cha thậm chí đã về mang cha sang trong làn nước mắt. Nhưng cha đã may mắn được ở bên Người thêm hơn một, hay hai năm, hay bao lâu nữa đó. Cha không nhớ, chỉ biết đó là khoảng thời gian mà cha thực sự biết tới sự mong manh. Mỗi giây phút, mỗi ngày, mỗi bữa cơm, mỗi buổi tối, mỗi giấc ngủ đều là quý giá và bữa cơm sau, tối hôm sau, hay đêm sau nữa, Người có thể không còn bên cha bất cứ lúc nào. Nhưng không hẳn vậy. Người có di chứng thần kinh thường thay đổi tính tình. Và rồi đối mặt với sự sống và cái chết rình rập, và hẳn nghĩ tới những tháng ngày những đứa con của Người không còn mẹ ở đâu đó nay mai, rồi đôi lúc tự trách bản thân mình là gánh nặng, rồi buồn cho ông nội con-"đã vất vả cả đời vì tôi, cảm ơn nhé. Có lẽ tôi nợ tới kiếp sau, nhưng tốt hơn kiếp sau đừng gặp tôi nữa. Mà sau khi tôi mất nhớ tìm người khác chăm cho ông nhé..."................Đó, những thứ đó đã làm bà nội con thay đổi hẳn. Ừ. và cha đã có thái độ vô lễ với bà - một-nỗi-ân-hận-to-lớn-mà-suốt-đời-cha-không-quên-được. Bà con không bảo gì cả, chỉ buồn vì người con yêu quý bao năm bỗng quay ra không còn như xưa nữa. Rồi chuyện đó trôi đi như chưa hề xảy ra, không biết có còn ai nhớ, nhưng nó mãi chẳng thế quên được trong tâm trí của cha.
Những ngày cuối cùng là những ngày êm đềm và vui vẻ nhất. Cha học lớp 12, mọi thứ khá ổn. Mỗi sáng cha đạp xe đi học, Người đứng ở thềm hiên, một tay chống gậy, người dựa vào chiếc cột một cách liêu xiêu yếu ớt, nhưng mỉm cười vẫy tay bảo cha đi học, và bảo trưa sẽ đợi cha về. Buổi chiều, những ngày không đi học, cha ở nhà với bà con. Rồi những buổi tối xem ti vi, những lúc nói chuyện vui đùa mà cha và hai cô của con gọi Người là "hắn", thân như chúng bạn. Những lúc tự dưng muốn nhảy vào lòng của Người, cong như con tôm cho mình thật nhỏ, để được gãi lưng và xoa đầu như lúc bé. Những buổi tối cha học bài khuya, ngồi trong phòng đọc sách, tiếng lạch cạch chiếc gậy phía sau cha, dừng lại rất lâu, rồi lại trở ra im lặng. Những tháng ngày ôn thi, không biết bao nhiêu đêm bà nội con đã im lặng ngắm nhìn đứa con của Người như thế.
Một buổi sáng, bà nội con ngã ra bất tỉnh lúc chuẩn bị đánh răng, rồi tỉnh lại như không có chuyện gì xảy ra. Mọi người đều sợ và cảm thấy sự chẳng lành. Bà cũng sợ, cha thấy nó trong mắt của người. Nhưng bà nhất định không đi viện và chần chừ tới "hôm sau". Sáng hôm sau, cha, ông nội con và bà nội, ăn một bữa sáng với cơm và một ít thịt kho. Đang ăn thì bà Hai vào cho hẳn một quả tim để bồi bổ. Mọi người đều cười, bà con cũng cười. Sáng hôm ấy, bà vẫn cầm gậy và đứng bên cái cột, bảo cha đi học đi và hẹn buổi trưa Người sẽ đợi cha về.
Nhưng Người đã không giữ lời hứa đó................

Ừ, ba năm rồi. Ba năm rồi cha mới dám ngồi viết những dòng này, mới dám quay lại nhìn quá khứ. Có lẽ con không tin đâu, rằng cha đã khóc nhiều lắm khi viết những dòng này đấy.
Hm. Bây giờ cha sẽ trả lời cho con-người chưa tồn tại trên đời. Nhưng con biết không, con sẽ là người con mà cha yêu thương hết mực. Và một ngày, nếu con hỏi đã có ai yêu cha như cha yêu con, cha sẽ cho con đọc những dòng này. Và giới thiệu cho con con người vĩ đại ấy-Người Mẹ yêu quý của cha!
Hôn con.

Thứ Hai, 1 tháng 7, 2013

Tháng Bảy

Tháng Bảy chả có ý nghĩa quái gì trong đầu mình cả.
Trước giờ, tháng Bảy trôi đi nhạt toẹt không thi vị. Chao ôi là nắng nôi, là bão táp, là ở nhà chán èo, mà thật ra là hụt hẫng sau cả năm học nhảy tưng tưng, rồi cuối tháng lại tiêng tiếc rằng hè đã trôi đâu mất. Nói chung là nhiều vô kể những xúc cảm chả có gì là hay ho và hấp dẫn. 
Kể ra, nhớ năm xưa bé có chạy tưng tửng đi thả diều hoặc câu cá, nắng chầy chầy, cũng vui phết. Rồi các thời đại đi sinh hoạt hè võ vẽ, rồi chạy bộ buổi sáng, đá bóng các loại.. Lại gần hơn thì có cái tháng Bảy của mùa thi, của cái ngày 10 tháng Bảy "xong rồi nói hết", thế mà nó trôi qua nhạt toẹt. Ngoài ra thêm hai mùa hè đi tiếp sức mùa thi, cũng vui gớm. Ăn chung ở chung, hát hò đam mê. Nhưng nhớ tới cái mặt cậu trai "bất hợp pháp" ở Giáp Bát năm xưa, cùng cái câu chuyện bi hài về sinh viên tình nguyện đi Tiếp sức mùa thi, phải tranh nhau để xách cái bao tải hay cái lồng gà cho bà nhà quê nào đấy, hoặc mướt mồ hôi không tìm thấy em sĩ tử nào vụng dại ngây thơ để chỉ đường cho, đành lôi máy ảnh ra tự sướng, hoặc dàn dựng vài trò nhạt nhẽo và giả tạo. Xong lại lưu lại, bảo ý là truyền thống thế nọ kia, chẹp. Thế nên cái vui vẻ đi với Đội tự nhiên thấy không trọn vẹn. Gì cũng thế, ta đến với nhau, vì cái lý tưởng giúp người khác.  Hm.Nhưng tới lúc chợt nhận ra ta như người thừa, "có cô thì chợ vẫn đông", rồi việc mình làm chả qua là người nọ làm cho người kia sướng mà thôi, tự nhiên thấy cái sợi dây nối mình lại với anh em như mờ quá, như vô nghĩa quá. Cái làm mình nhớ và thấy tội lỗi nhất là lần phân vân với cậu người Cao Bằng. Một cậu dân tộc đi dép tổ ong một mình lên Hà Nội, thi An ninh thì phải, ở trường Quang Trung chỗ Hà Đông, nhưng xuống nhầm Xã Đàn vì có cái trường tên y như thế. Mình phát hiện ra điều đấy, nhìn cậu ta mà muồn chở luôn cậu ta tới chỗ Nguyễn Trãi, nhưng lại bận đi cùng đứa nào đấy đi xem chốt thi, thế là đành hướng dẫn cậu ta đi buýt. Đấy là cái tâm trạng không biết mình đã không làm cái gì để làm cái gì, mà không biết như thế có đáng không, có giúp được nhiều người hơn không hay kỳ thực chỉ là nguyên tắc? Ờ, báo chí tung hô như một thói quen đã nhàm, không thấy cái sự thật ấy, lại càng góp phần thổi to hơn cái bong bóng ảo tưởng, màu mè và lung linh hết thế hệ này tới thế hệ khác.
Roài, đấy là những năm xưa.
Mà thật ra là còn vụ nữa, có cái tháng Bảy có ngày thi mà mình là giám thị đại học, nghe cũng vui và oai gớm!
Tháng Bảy này đến trong vội vàng. Vội vì nhiều thứ, dù toàn điều vớ vẩn.
Tháng Sáu trôi đi không mộng mị, với những khúc rõ ràng như một cái chân giò thít lại đem đi luộc, mỗi cái khúc đấy luôn kết thúc bằng một ngày thi, sau một tuần ác mộng nằm ngồi ăn ngủ với thi. Ngẫm lại thấy vội, vì cái lúc thi xong môn gì đấy tháng Năm, hờ, hình như là Giáo dục sức khỏe, có nói tới chỉ còn một tháng để thi Lâm sàng và ba cái chạc: Đường lối, Nội và Dược lý. Đấy, chả biết thế quái nào mà mình đã qua được cái giai đoạn bão táp ấy. Hờ, "như cơn mưa ngang qua, không xúc cảm"-như cái status nào đó của con Huyền. Ngoài ra thì mình đã giã từ tên đệ tử sớm hơn dự định, đáng lẽ mình dạy nó thêm vài cái nữa; nhưng tại nó nghỉ lắm, mà mình cũng nghỉ lắm nên thôi học cho khỏe, mà tới tháng Sáu thì tự học là phải rồi. Mấy hôm nữa thi, coi như là có thêm một lời chúc dành tới nó. Ừ, lại quên chuyện học, còn thi Lâm sàng nữa, học lốp cha lốp chốp, thi vừa may vừa không may, nói chung qua ở cái mức trung trung, nghe bảo được 8, chả biết nên vui hay nên buồn. Nội như thế là cao, nên cũng chả buồn như hồi ảo tưởng ở Việt Đức, hoặc cũng đã chai dần với lâm sàng, hoặc đã nhạt bớt độ máu me hiếu chiến lắm rồi.
Hừm, tháng Bảy này không có diều quạ cá mú gì, chả biết có bóng bánh chạy nhảy gì không, Đội thì đã trôi xa tự bao giờ, còn trông thi thì chắc là không nốt. Giá có cái bể cá hay cây hoa hoét gì mà trông nom cũng thấy mình có lúc nhàn rỗi nhỉ?
Mà trời nắng quá. Bạn bè về quê hết. Mấy đứa ở làng cũng im im. Chả lẽ tưng tưng cả năm tới nghỉ hè lại ngồi nhà đọc truyện và xem phim cho hết ngày hết buổi? Đấy là còn chưa kể cái tuần chỉ ăn với đi trực, cái nợ với Giải phẫu bệnh cần trả, rồi còn kế hoạch học photoshop, lời hứa đi Việt Đức, dã tâm thi B2. Ôi mình cũng chả biết là mình bận hay mình rảnh nữa.
Ngày xưa bé thấy lớn lên học Đại học nghỉ hè sướng thế. Lúc trong năm học, sáng nào cũng mở mắt 6h để tới viện, rồi lúc thi u hết cả sọ, mong bao nhiêu tới lúc nghỉ hè. Thế rồi bây giờ thì thấy như hụt hơi, sướng quá tự nhiên thấy bàng hoàng? 
Không sung sướng, không khổ đau, cái này là điều đáng sợ. Có lẽ ta không còn nhạy cảm và vui niềm vui của con trẻ nữa. Hoặc cũng có lẽ bóng ma GPB vẫn che mất trời xanh. Hoặc cái sự đơ ra sau khi nhiều chất dẫn truyền thần kinh đã cạn kiệt sau cả tháng bị huy động tối đa. Hoặc mình sắp hâm và lẩm cẩm thật, hehe.
Bây giờ, ngồi vơ vẩn. Thấy cái trò đọc văn chương, thi thoảng đọc thơ hoặc xem lại những câu chuyện cũ rích lại là một niềm an ủi. Đôi khi thích mơ tưởng về quá khứ, hoặc về tương lai cũng đem lại nhiều serotonin đáng kể. Ví dụ bây giờ niềm vui là đọc thơ, những bài kiểu như "Đất nước", "Lời chào" của Nguyễn Khoa Điềm, hoặc ngâm nga vài câu "Sương và nắng" của Puskin. Hoặc mò mấy phim hoạt hình cũ rích của Ghibli ra xem. Hoặc ngồi phác thảo lên một cái đĩa bay kiểu quadrotor hay hexarotor để lúc nào giàu giàu mình làm rồi đem đi lượn. Hoặc cái kế hoạch tuổi già, xây một cái nhà có cái kính viễn vọng và cái chong chóng trên nóc, ném nó lên đỉnh một cái đồi lè tè nhiều gió. Xong rồi sẽ xây ao và đắp vài cái rãnh để thả cá quanh nhà, rồi ngày ngày sẽ làm ở cánh đồng trồng hoa hoét toe toét gì đó khắp chân đồi. Chiều về nằm phơi nắng đọc sách, viết blog hoặc hì hụi chế ra cái khỉ gì đấy. Hoặc sẽ ngồi vịnh chuyện đời với cô con gái, ngồi kể lại chuyện thời "chúng mình thích nhau" với người bạn đời. Và hay ho hơn, độ này mình mới nghĩ ra, là thi thoảng sẽ lượn lờ trên trời bằng cái đĩa bay kia, hoặc một quả khí cầu lòe loẹt có gắn chong chóng. Ngoài ra mình sẽ nuôi chó và nuôi mèo, những con chó và con mèo "anh hùng", tức là thông minh, tốt tính và cương trực. Còn gì nữa không nhỉ? Có thể lúc đấy mình sẽ ném hết đống bằng cấp và danh tước lên một cái tường, thi thoảng chỉ trỏ cho con cháu, như bây giờ mình vẫn chỉ trỏ mấy cái giải thưởng linh tinh, cái vòng nguyệt quế treo trước mặt mình, ngay trên cái bàn học này. Chao ôi, những cái đấy đâu có làm cho ta vui sướng hoặc tự hào, chả qua nó là cái mặt nạ để thiên hạ nể nang ta. Và rồi, mình sẽ là một "ông bác sĩ già ở trên đồi", ngày ngày nghe gió rì rào. (ôi viết tới chỗ này lại nhớ tới hai cây phong của Aimatov). Mình cũng mơ tới cái ngày đó, khi mà mọi người thật vui vẻ mà sống, thiên nhiên trong lành, xã hội công bằng và sẵn sàng trả giá cho ai dám làm, và con người sống thiết tha gần gũi, như những trang văn mình luôn ấp ủ. Ôi a, mình sắp viết được cả cái "xã hội cộng sản" của mình rồi!
Ôi tháng Bảy, hôm nay mới là ngày Một. Còn cả một tháng đang chờ ta sắp xếp và quyết định cho mình. Mong là nó thực sự là những tháng ngày hè mình không hối tiếc.
Ôi những ngày nóng, những ngày hè của tuổi 21!


Thứ Ba, 7 tháng 5, 2013

Câu chuyện y học: Giường tự nguyện

Hôm qua đi trực C4 Bạch Mai.
Mới đầu chưa có ý niệm gì về cái C này. Chỉ có lần trực C3 đi vay ít que thử đường huyết, trong khi C2 đổ ra đổ vào rồi không cho vì "bệnh nhân nhà chị thử đường máu tới 4 lần một ngày cơ"; thì C4: "vay có 10 que thôi à? chả vay cả hộp trả cho nó dễ!!!". Đấy, ấn tượng đầu tiên: Giàu thế!
Hôm trực khác đi trực C9. Hành lang nhỏ nhắn có lọ hoa, có bình nước nóng lạnh để sẵn, có cả tờ rơi cao huyết áp, đái tháo đường để trên giá, y như một cái khách sạn hay một cái spa speo nào đó. Mình đi khám bệnh nhân, gõ cửa từng buồng, bệnh nhân mở cửa mới vào được, vừa bước chân ra là người nhà khóa cửa như đóng cửa nhà mình. Vào trong phòng nhỏ nhắn xin xắn, giường ga trắng muốt, nâng lên hạ xuống tẹt. Tủ đầu giường bằng gỗ, tủ đồ linh tinh cũng bằng gỗ; lại còn hoa hoét nữa. Điều hòa thì phả ra man mát và ti vi thì i oe cả ngày. Lại nghe đồn có loại phòng VIP có cả bàn ghế tiếp khách nữa, hờ.
Đi khám ở C2 C3 C6 C7, bệnh nhân đông, khám thật là dễ dàng. Người ngợm nằm lổm ngổm, thi thoảng có bệnh nhân chạy đâu mất vì không có chỗ ngồi, hoặc muốn ra hít khí trời cho bớt ngạt. Có những bác bệnh nhân vui vẻ, sẵn sàng ngồi nhờ sang giường bên cạnh để mình khám cho một bác nằm cùng giường, vì có thế thì bác được khám mới duỗi chân ra được. Thi thoảng vài chị y tá đi quá mắng té tát hoặc đuổi thẳng cổ "Anh người nhà kia" hay "Chị người nhà không mặc áo viện kia" ra khỏi cửa, và mấy người ý mặt sưng lên theo kiểu nửa nhịn nửa muốn đấm vỡ mồm "con mụ hách dịch" kia, hoặc bơ đi, hoặc ái ngại chán chường nhìn người nhà mình đang đau ốm, và tất nhiên đang chân co chân duỗi trên giường bệnh. Đôi lúc cũng có những bệnh nhân vui tươi, đi loanh quanh chém gió với những người bệnh bên cạnh, những người không phải người thân nhưng còn nhìn mặt nhau nhiều hơn cả anh em họ hàng. Và cũng có những người nhà đầy kỷ luật, mặc áo vàng, đeo thẻ đầy đủ, lâu lâu lại loanh quanh cạnh cái tủ sắt đựng đủ loại chai lọ thuốc men hoặc đi ra đi vào cầm cái bô nước tiểu. Kể ra nếu có mưa thì quang cảnh cũng sẽ mát mẻ hơn khá nhiều và khá lãng mạn, khi ngồi trong cái phòng to như nhà thể chất hồi cấp 3, bên cạnh là lổn nhổn người ngợm và ngồi nhìn mưa rơi lã chã và tí tách, đôi lúc ào ạt và hắt té tát như cơn nhồi máu cơ tim trên một bệnh nhân có sẵn cơn đau ngực âm ỉ. Giá có bản kiss the rain ở đây mà nghe thì cũng buồn đau thê thắt và hẳn là lãng mạn ghê gớm lắm.
Quay lại chuyện đi trực C4, mới đầu chỉ thấy cái vía mình thật may vì hôm nào đi trực cũng ít ít bệnh nhân. Trong lúc bọn C2 C3 gò lưng ra làm bệnh án thì mình viết mỗi một cái, đi theo dõi 2 bệnh nhân thế là hết buổi tối. Xong thì ngồi chém gió, nghiên cứu cờ đảo chiếm như một lão tiên ông thự thụ. Và tất nhiên để thể hiện sự trách nhiệm và chăm chỉ, và ham học, hai thằng xách con Littmann đi đo huyết áp một cách chăm chỉ và nghe tim như một bác sĩ mẫn cán hết mực. Nhưng quanh đi quẩn lại vẫn chỉ có 2 bệnh nhân, vì bệnh nhân khác đã kín đáo đóng cửa buồng bệnh của mình, ngồi ăn hoa quả với người thân, xem ti vi hoặc tiếp anh em tới thăm. Và nói chung cũng thấy vui vui khi nhìn tận mắt cái bảng mà hôm trước ku Nam chụp rồi post lên Facebook: "Hãy gửi gắm trái tim bạn cho những bàn tay tin cậy chăm sóc". Nói thêm C4 là chỗ cũng tự nguyện, và theo như y trên thì "hồi chưa có C9 thì C4 là vip nhất đấy"
Không phải bỏ trực nhé, mà là đi giao lưu. Thế là mình đi qua C2 và C3 nói chuyện. Trong lúc đang cao hứng bày tỏ point de vue về bao cao su, một chị người nhà vào hỏi về cái bơm tiêm điện sắp hết thuốc. Thế là mình lại mẫn cán đi cùng em điều dưỡng ra xem bệnh nhân. Qua khỏi cửa phòng hành chính, chỗ sáng sáng và có Star movie, mình xuyên vào khu giường bệnh. Kể ra chỗ này ban sáng cũng đông đông và đôi lúc còn lãng mạn như mình bảo. Nhưng tối, khi bệnh nhân đã tắt đèn đi ngủ và những người đi thở không khí trong lành cũng không ra ngoài nữa mà vào phòng để hít không khí không trong lành mà ngủ, thì cái phòng đấy trở nên tối tăm như một cái cống ở New York, và bệnh nhân và người nhà nằm la liệt trên giường dưới đất, trên mấy cái chiếu cói như cái chiếu của mình hồi ở ký túc, như một đống một đàn người vô gia cư. Mình thoáng nhớ tới câu hỏi lúc qua C2, thấy mấy bệnh nhân với người nhà nằm co ro trên cái chiếu, ngoài hành lang để ngủ, trong khi mấy hôm trước đi trực mình mất ngủ mãi vì nửa đêm nhiệt độ hạ xuống, dù mình có ghế mà nằm và mượn được chăn để đắp. Câu hỏi là: "Tại sao người ta phải trả tiền giường mà sáng thì phải ngồi, tối thì phải nằm đất ở hành lang thế này? Nói cho cùng thì giường chỉ để biết bác sĩ nào điều trị cho mình mà thôi". Tới lúc đi vào cái khoảng tối ở C3 để tới giường bệnh nhân ở đầu đằng kia thì câu hỏi ấy lại vang lên. Rồi người nhà đi trước, vẻ vội vã và nghi ngại. Một chị người nhà khác vội vã lật cong cái mép chiếu trải dưới nền mà mình đang ngủ lên, nhìn mình bảo: "Em cứ đi cả dép vào"-một sự sợ hãi? tôn trọng hay vội vã tới lú lẫn? Tất nhiên là mình bỏ dép, đi vào xem cái bơm điện vẫn còn một ít, chừng nửa tiếng nữa mới hết, giải thích cho người nhà rồi đi ra, bảo lát nữa nó kêu thì gọi. Người nhà lại cảm ơn rối rít đến kỳ lạ, khác hẳn với vẻ mặt của cô cháu gái bên C9 khi ra đóng cửa tiễn mình. 
Trong lúc mình đi trong bóng tối, đôi mắt đã quen với bóng tối nhìn thấy một cái quạt lá cọ đang phe phẩy quạt cho cái đầu bạc của mình. Bác người già nằm trên manh chiếu, ngay dưới cái cáng mà người bệnh, có lẽ là vợ của bác ta, đang nằm nhắm mắt nhưng không che dấu sự đau đớn và cơn khó thở đang làm bà phải dùng hết cơ hô hấp mà co kéo. Bạn điều dưỡng hỏi người nhà có đúng bệnh nhân không, rồi cho bệnh nhân 2 viên thuốc bào người nhà cho bệnh nhân uống. Bác người già tóc đã trắng, và tay chân lóng ngóng vụng về như còn chưa tỉnh hẳn hoặc lo lắng điều gì, run run cầm hai viên thuốc. Có lẽ người bệnh khó nuốt viên nén lớn quá, nên vẫn thường phải nghiền ra. Bạn điều dưỡng hỏi: "Bác đã có cái để nghiền viên thuốc ra chưa", thế là người đàn ông già đó lại được phen nữa lúng túng và sờ mó đâu đó, như vẻ đang tìm cái gì nhưng mình tin chắc lắm, rằng nếu mình đi luôn thì bác ấy sẽ an ủi bệnh nhân cố nuốt vì không tìm được cái gì để nghiền viên thuốc ra. Và bạn, mà chính xác là em, điều dưỡng này thật tốt bụng, khi hỏi lại to hơn, và nói thêm rằng:'Thôi bác cứ đưa đây đã cháu nghiền cho". Thế là người nhà đó lại được phen nữa run rẩy và lo lắng điều gì, nhưng rồi như nhớ ra và quay sang cám ơn rối rít.
Cái cảnh ấy tranh tối tranh sáng, và cũng chỉ mấy phút, nhưng nhìn người nhà và người bệnh đó mình không khỏi không thấy chạnh lòng. Đúng là chỗ ăn không hết nơi lần chả ra. Có những chỗ mỗi phòng một bệnh nhân, giường tủ hoa hoét, người nhà ngủ ngay ở giường bên cạnh, mà lại là bệnh nhân nhẹ. Còn có những chỗ sống chen chúc như trại tị nạn, người bệnh khó thở nằm trên cái cáng cứng đinh, và người nhà già tới tóc bạc trắng phải nằm vạ vật trên nền đất để trông, ve vẩy cái quạt tay cho đỡ nóng và đỡ muỗi. Người trẻ thì không sao, nhưng nhìn 2 ông bà già chăm nhau vất vả như thế thì không nghĩ không được. 
Thế nên nhớ có thầy nói tới cái phương châm: Sống vô tư, chết đột tử", thấy nếu khổ thế này thì đúng là đột tử có khi hơn. Ra đi nhanh chóng, người nhà đỡ mệt mà lại còn thương. Chứ kiểu vật vờ trong kiệt quệ thì khổ bao nhiêu người nữa.
Nói vậy, vì thấy thế. Liệu có tới một cái ngày mà cái sàn chung của bệnh viện sẽ tăng lên được không? Để cho người ta không còn 4-5 người một cái giường, để người nhà, người bệnh không còn phải lăn ra đất ngủ giữa đêm lạnh, Và tiến tới sẽ có thêm nhiều cái hành lang bằng gỗ, nhiều giường bệnh có ga trắng cho người bệnh thoải mái hơn, cho người nhà có sức mà chăm lo cho người ốm chứ không kiệt sức ốm theo?
Tới cái lúc ấy, hẳn chính các nhân viên y tế cũng thấy vui vẻ thoải mái hơn lên, như giao ban ở C4 với C9, ngồi nói chuyện trao đổi và mời nhau uống chè buổi sáng. 
Hừm, mơ thì cứ mà mơ đã.

Thứ Năm, 25 tháng 4, 2013

Câu chuyện y học: Tựa

Tự nhiên ngồi rảnh rỗi sinh nông nổi muốn viết lên mấy cái sự bàn luận và mơ ước của mình về một nền y học tương lai, cái thứ mà mình sẽ là thành phần trong nó, và cũng là thành phần làm nên nó.
Y học hiện tại, với 3 năm quan sát được của mình, gồm có 2 loại chính là Y học dự phòng, tức là loại làm việc với người không có bệnh, và Y học bệnh, tức là loại làm việc với người bệnh hoặc người cần chăm sóc y tế, sản phụ chả hạn. 
Về Y học dự phòng mình sẽ bàn sau. 
Còn Y học bệnh (theo cách gọi của mình) gồm có 3 bước chính: Chẩn đoán (tức là xem xem bệnh nhân có gì khác với người bình thường, tức là bệnh), điều trị (tức là bằng mọi thủ đoạn tìm cách đưa người bệnh về trạng thái cân bằng, tốt thì như lúc trước, không tốt thì kém hơn lúc trước nhưng với mong muốn chất lượng cuộc sống càng cao càng tốt) và duy trì (tức là theo dõi, kiểm soát sự cân bằng của bệnh nhân và con đường mà bệnh nhân từ trạng thái bệnh lý về mức cân bằng hoặc từ mức cân bằng trở nên bệnh lý, đây là điều quan trọng trong đánh giá kết quả điều trị và đánh giá "cuộc sống thực sự mà người thầy thuốc đã giữ lại cho bệnh nhân", theo mình nó là cái quan trọng nhất, là mục tiêu cuối cùng mà nền y học hướng tới)
Với chuỗi bài này, mình sẽ trình bày một số suy nghĩ, quan điểm, và ước mơ tại thời điểm hiện tại, về sự phát triển và tương lai y học. Từ đó định hướng cái mình muốn là gì, và mình muốn trở thành bác sĩ như thế nào.
Mọi quan điểm đưa ra là cá nhân, với mục đích duy nhất cho bản thân, là ghi chép để có lúc đọc lại, đồng thời cũng là một cách thể hiện quan điểm của cá nhân mình.

Câu chuyện y học: Lâm sàng và cận lâm sàng

Viết giữa những tháng ngày đang nhởn nhơ sung sướng ở "thiên đường" Huyết học. Thật ra định viết về cái này từ độ trước, lúc ở Việt Đức, rồi những lúc mệt mỏi ở mấy khoa Bạch Mai.
Hm. Giữa thời buổi mà máy móc giăng từ nhà ra phố, vẫn có những chuyện vui vui. Kể chuyện đi bắt mạch. Bắt mạch-đó là một công việc đặc biệt đậm chất y. Về tâm lý, được bắt mạch luôn mang lại cho bệnh nhân cảm thấy được quan tâm và cảm giác an toàn, tin tưởng. Nhưng kỳ thực, về chuyên môn, bắt mạch không đem lại nhiều ý nghĩa, chỉ có đều không, nhanh không, nảy mạnh yếu ra sao. Những thầy lang ngày trước chỉ bắt mạch mà chẩn được bao nhiêu bệnh, tim phổi ra sao, bệnh tật chỗ nào đều biết; thậm chí có cả chuyện bắt mạch qua sợi chỉ hay gì gì đó. Đó là một thời. Nhưng bây giờ không mấy người còn được như thế nữa. Vậy nền y học đi xuống chăng? Không, bệnh ngày càng nhiều mà người ta vẫn chẩn đoán được, điều trị được. Thế giờ người ta bằng cách nào mà chẩn bệnh vậy?
Đó là vô số kỹ thuật khác nhau, gồm lâm sàng, nhìn sờ gõ nghe đo test, rồi các loại cận lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh, máu, hóa sinh...
Nói chuyện bắt mạch để gợi câu chuyện về quan điểm chẩn đoán bệnh, mà cụ thể là thái độ với cận lâm sàng.
Từ lúc đi viện tới giờ, mình thấy không ít người có vẻ "coi khinh" cận lâm sàng. Nói là khinh thì hơi quá, nhưng là theo kiểu: "suốt ngày chẩn đoán dựa vào cận lâm sàng, chả có tí nhạy cảm lâm sàng nào cả", rồi "thật là quá lệ thuộc vào máy móc", rồi "nhiều lúc cận lâm sàng chỉ để tham khảo thôi". Mình cảm thấy nhiều quan điểm cho rằng bác sĩ phụ thuộc vào cận lâm sàng là bác sĩ dốt, khả năng khám lâm sàng kém nên mấy ông xét nghiệm bảo gì thì tin đấy. Điều ấy có lẽ một phần đúng. Vì anh là bác sĩ lâm sàng, tức là trước hết phải khám được, chẩn đoán được trên lâm sàng, còn việc chẩn đoán bằng cận lâm sàng là của bác sĩ cận lâm sàng. Ai cũng có việc, anh không làm được việc của anh mà nhờ vào kết quả của bác sĩ cận lâm sàng, khác nào lúc nhỏ đi học mà chép bài bạn vậy? Nói đi cũng phải nói lại, vì có những người nhất mực coi lâm sàng là nhất, là giỏi, vì không phải ai cũng làm được.
Nhưng dù có thế nào đi nữa, không ai có thể phủ nhận được vai trò ngày càng to lớn của cận lâm sàng, trước hết trong công tác chẩn đoán.
Có một thời xa xưa, người ta chỉ có tay không, lột trần bệnh nhân ra sờ mó ngay tại giường bệnh. Thế nên gọi là lâm sàng. Mọi thứ đều phụ thuộc vào năng lực, kinh nghiệm, sự tinh tế và vô vàn thứ khác của người thầy thuốc. Thế nên y trở thành một nghề cực khó và học cực lâu, là cái ngành mà 61 tuổi còn cầm tay dạy cho 60. Và vì sự phức tạp và ý nghĩa nhân đạo của nó, y trở thành một trong những ngành mẫu mực và luôn được đánh giá rất cao........Lan man, rồi lại nói chuyện lâm sàng. Vì chỉ có tay không và kinh nghiệm, mà kinh nghiệm được trả giá bằng thời gian làm việc, tài năng của bác sĩ -những thứ ảo không tưởng, và gần như không bao giờ mất đi, dễ mang vác vận chuyển, ở đâu có bác sĩ thì khám lâm sàng được. Thế nên vô số lợi ích: nhanh, rẻ, có thể chẩn đoán ở khắp nơi, hết sức nhân văn và hơn hết là sự tương tác, giúp đỡ về mặt tâm lý to lớn khi người bệnh được cảm thấy mình được quan tâm. Nhưng bù lại, kết quả của khám lâm sàng quá chủ quan, và muốn có được kỹ năng tốt thì người thầy thuốc phải trở thành một bồ kiến thức. Nói đơn giản là vừa nhọc mà lại không cụ thể, dễ sai lầm. Thế nên bác sĩ lâm sàng giỏi hiếm lắm.
Còn cận lâm sàng, chụp chiếu, máu me, nước tiểu, dịch, vi khuẩn, tế bào, sinh thiết...Cũng phải có người, có kỹ năng chứ mới đọc được, làm được. Nhưng đỡ vất vả hơn nhiều. Lấy một ví dụ có một thời người ta đưa từng ngón tay gõ bôm bôm vào gian sườn để tìm diện đục của tim, xem nó to bé lệch vẹo thế nào. Nhưng chỉ cần đưa ngực bệnh nhân ra chụp đánh phạch 1 phát, bóng tim hiện lù lù trên X Quang. Rõ ràng, gõ thì nhanh đấy, chả mất phí gì, không bị ăn tia. Nhưng bù lại khả năng nhầm lẫn của bác sĩ rất cao, đó là khổ người bệnh; rồi bác sĩ phải học bao nhiêu thứ trên đời, làm thì lúc nào cũng là kinh nghiệm kinh nghiệm, đó là khổ bác sĩ. Còn X quang, phải có máy móc đàng hoàng, bệnh nhân phải ăn tia, nhưng bù lại đọc Xquang dễ hơn nhiều, và do đó chính xác hơn nhiều.
Lại vừa lấy ví dụ, để thấy lợi hại hơn thiệt của cận lâm sàng nói chung. Nó đắt hơn, và phụ thuộc vào công cụ và máy mọc mà không phải ở đâu cũng có, chưa kể bác sĩ vẫn phải học về kỹ thuật đọc cận lâm sàng. Nhưng bù lại, cận lâm sàng là khách quan, chính xác, đó là sướng cho bệnh nhân; rồi cách đọc cũng dễ hơn nhiều, như vậy chỉ cần học ít đi, đó là sướng bác sĩ.
Về quan điểm của mình. Dù không ưa Đặng Tiểu Bình nhưng mình vẫn khoái cái tư tưởng thực tế đến thực dụng: "Mèo đen hay mèo trắng không quan trọng, quan trọng là mèo bắt được chuột". Cái việc rằng lâm sàng là khó, là ít người làm được, là ta giỏi hơn người khác. Xin thưa là chỉ hơn người nếu bị ném đi miền đù mà thôi. Lúc ấy ưu thế về "những thứ dính được trên da"-tức là kinh nghiệm và vô số thứ tương tự, mới trở thành ưu thế vượt trội, không ai không phục anh. Nhưng, "Cộng sản thời chiến" không hợp với cảnh hòa bình. Ở một bệnh viện đầy đủ máy móc. Với lượng kiến thức ít hơn, tức là nhiều người có thể làm được hơn, mà kết quả lại chính xác hơn, thì cận lâm sàng chả thua kém gì lâm sàng cả. Anh lại bảo như vậy là tốn tiền bệnh nhân. Nhưng đó là ở lúc mà mọi thứ máy móc còn đắt đỏ. Khi cận lâm sàng phát triển cao, các công cụ chẩn đoán sẽ trở nên phổ thông hơn rất nhiều. Như việc cách đây hơn 10 năm người ta bị cắt cổ khi dùng điện thoại di động, nhưng bây giờ dù sinh viên nghèo rách tích cóp từng nghìn gửi xe nhưng vẫn thoải mái dùng điện thoại di động vậy.
Hãy tưởng tượng một ngày, bất kỳ người dân nào cũng có thể dùng chính điện thoại của mình, cài mấy ứng dụng y tế, rồi tự nghe được tim phổi biết bệnh ở đâu, tự test được đường máu, kali máu hay tự soi ổ gãy xương của mình. Tất cả chỉ với kiến thức phổ thông và một mức chi phí phổ thông. Một phim X quang không đắt hơn 1 tấm ảnh, 1 kết quả xét nghiệm chỉ như mua một cuốn ebook. Tới lúc đó, người ta sẽ mỉm cười nhớ lại mới mười mấy năm trước, các thầy vẫn tuyên bố: "lâm sàng là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán viêm ruột thừa", và trả lời thầy rằng: "bây giờ, thưa thầy, người ta có thể chụp 1 cái ảnh đã thấy ruột thừa viêm hay không, và sẽ chẳng bao giờ nhầm được với tắc ruột, u manh tràng hay viêm phần phụ nữa". Hoặc các sinh viên có thể bớt đi một quả núi trong óc về việc nghe tiếng tim mà đoán già đoán non là tiếng gì, rồi tiếng ấy thì tổn thương gì, nếu chỉ cần mang máy ra scan quả tim xem nó làm sao, với giá một file đồ họa mà thôi.
Mơ thì vẫn cứ là mơ, có ai đánh thuế ước mơ. Trong những lúc học hành vất vả, lại theo cái lối mòn đã có cả trăm năm nay, mình tự buồn khi cầm cái ống nghe-thứ công cụ thần kỳ, chả qua là cái ống cách âm không hơn không kém. Rồi nhìn thấy những ngành khác, với những thứ máy móc tinh vi và kỳ diệu. Tự hỏi rằng: Có lẽ nào, vì đã mất cả tuổi thanh xuân vất vả nhồi một mớ cách thức dùng những công cụ thô sơ, các bác sĩ đã trở nên bảo thủ hoặc cố tình bảo thủ, hoặc bất lực đứng nhìn mà không làm gì cải tạo được những công cụ cho ngành của mình, rồi lại tự huyễn hoặc rằng lâm sàng là giỏi là tốt? Nghĩ đến cái kiểu ở giữa nền khoa học công nghệ hôm nay, có bác sĩ được giải thưởng bằng khen này nọ, vì nghĩ ra được hệ thống hút "không cần phải đưa chân đạp vào cái công tắc nào cả", mình lại thấy cái hố thăm thẳm giữa một kỹ sư và một bác sĩ. Bác sĩ thấy thiếu nên đành tự nhồi nhét, tự rèn "kinh nghiệm", tự cố có cái "nhạy cảm lâm sàng". Còn kỹ sư thì chả thấy ông ý thiếu cái gì, vì nghề này phức tạp lắm, khó lắm bla bla. 
Trước mắt, Y3 chỉ học chẩn đoán. Chắc mình lười và dốt, nên thấy sao mà lắm thứ phải nhồi để chẩn đoán thế, rồi lai nhang nhác thấy chẩn đoán xong không biết có làm được gì cho bệnh nhân hay không. Thế là cái ảo tưởng về sự vĩ đại của kiến thức, sự lớn lao của đạo đức nghề nghiệp bị 1 thằng Y3 xem chả qua là sự dốt nát và chệch hướng, rồi mơ hão mơ huyền. Đúng là loại đã lười đã ngu lại còn mơ mộng hão và to mồm. Nói như nó thì hàng triệu "khối óc tinh túy" đang cố dò dẫm rèn luyện kinh nghiệm, đúc rút bản thân để  ngày càng có sự "nhạy cảm lâm sàng" hơn là sai lầm và ngu ngốc sao? Nói như nó thì thay vào đó thì phải chi tiền chế ra lũ máy móc ảo tưởng kia sao? Rồi chế ra thì cái gì cũng dựa vào máy móc sao, để đến lúc thiên tai hay tới biên giới hải đảo thì lấy gì mà khám?
Đấy, hẳn đọc thì sẽ lắm người nghĩ thế, mình cũng nghi ngờ chính thế. Nhưng cái mơ ước cứ cho là hão đi, về một tương lai với những công cụ chẩn đoán hiệu quả hơn, rẻ hơn, như những chiếc laptop, smartphone của hôm nay, sẽ thay thế cho những bồ kiến thức ngày đêm luyện rèn "nhạy cảm lâm sàng". Lúc ấy, nền y tế sẽ trở nên phổ thông hơn. Mọi người biết nhiều hơn về bệnh học, về chẩn đoán cho chính bệnh của mình. Và người bác sĩ sẽ là người chịu trách nhiệm trong công tác điều trị, chứ không mang gánh nặng chẩn đoán. 
Và ý lại rằng, "đừng làm việc một cách chăm chỉ, mà hay làm việc một cách khôn ngoan", trong điều kiện yên bình và đầy đủ, hướng phát triển của chẩn đoán y học sẽ là dùng cận lâm sàng và máy móc, chứ không phải những thầy thuốc cầm ống nghe với "nhạy cảm lâm sàng".
He, và có lẽ lúc đấy sinh viên Y đỡ phải học năm Y3!